Bodembeleid raakt alles. Voor Cumela was het daarom heel belangrijk om van het begin af aan mee te praten, samen met andere branches. Een belangrijk uitgangspunt van onze inzet was: voorkomen dat extra Europese regels leiden tot overlap, tegenstrijdige normen en onnodige administratieve lasten. De Nederlandse bodemregelgeving is al zeer uitgebreid met instrumenten als de Omgevingswet, het Besluit bodemkwaliteit en diverse programma’s ten aanzien van bodemkwaliteit.
In de lobby richting Brussel zijn grofweg twee sporen gevolgd. Spoor één: Europese bodemregelgeving is niet nodig, omdat bodems per regio en lidstaat sterk verschillen. Spoor twee en realistischer gezien de politieke dynamiek: inzetten op een flinke afzwakking van het oorspronkelijke voorstel.
Een belangrijk aandachtspunt was het voorkomen van normen die geen recht doen aan natuurlijke verschillen in bodemkwaliteit. Geen ‘one out, all out’-systematiek, waarbij één slechte parameter leidt tot een volledig negatieve beoordeling van de bodemkwaliteit. Een ander aandachtspunt was dat er geen nationale koppen op Europese regelgeving mochten komen: lidstaten moeten geen extra verplichtingen boven op de richtlijn leggen.
Het eerste deel is gelukt. In de eerste versie stonden nog harde, bindende normen en directe verplichtingen voor grondgebruikers, maar in de eindversie is het vooral een richtlijn geworden. Veel keuzes laat Brussel expliciet aan de lidstaten. Cumela blijft daarbij opletten om te voorkomen dat er geen extra nationale koppen op deze richtlijn komen.
Voor de cumelasector betekent dit dat er niet ineens nieuwe normen of verboden gelden. In toekomstig beleid zullen we merken dat bodemafwegingen explicieter onderdeel worden van de gebiedsontwikkeling.
De lidstaten krijgen nu drie jaar om de richtlijn om te zetten in nationale wetgeving. Uiterlijk eind 2028 moet de implementatie in nationale regels op orde zijn. Cumela blijft daarom de uitwerking van de richtlijn in Nederlandse wetgeving volgen. De focus ligt op de inhoud, maar vooral ook op de administratieve lasten voor bedrijven. Monitoring en rapportage mogen niet doorslaan in extra papierwerk zonder aantoonbare milieuwinst.
Lidstaten moeten een nationaal monitoringsprogramma opzetten of uitbreiden. Hierin verzamelen en delen ze op een vergelijkbare manier bodemgegevens. De EU koppelt dit aan de doelstelling: gezonde bodems in 2050. Dat doel is richtinggevend, maar niet juridisch afdwingbaar op perceelsniveau.
Een tweede pijler is het systematisch in beeld brengen van vervuilde of mogelijk vervuilde locaties. Lidstaten moeten hiervoor inventarisaties uitvoeren en plannen maken voor beheers- of saneringsmaatregelen. Het gaat nadrukkelijk om risicogestuurd beleid: niet elke verontreiniging hoeft direct te worden aangepakt, maar risico’s voor mens en milieu moeten inzichtelijk zijn.
Nieuw is het werken met bodemdistricten. Binnen deze districten kunnen monitoring, analyse en beleidskeuzes beter worden afgestemd op regionale bodemtypen en gebruiksvormen. Dat sluit aan bij de Nederlandse praktijk, waar gebiedsgericht werken al gebruikelijk is.
