Coalitieakkoord – analyse en lobby Cumela

Het coalitieakkoord pleit voor een aanzienlijk sterker ondernemersklimaat en een sterkere economie. De coalitie focust op de internationale concurrentiekracht van Nederlandse bedrijven en wil stevig investeringen in innovatie, kunstmatige intelligentie, digitalisering en verdere technologische ontwikkeling.

De coalitiepartijen willen meer samenwerking tussen overheid, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties zoals brancheverenigingen. Uiteraard juichen we dit toe. Ook zijn er veel voornemens voor een betere toegang tot arbeidsmarkt, met aandacht voor arbeidsmigratie en skills. De partijen zien de woningbouw als economische motor, waar ook een groot deel van onze sector van kan profiteren.

De plannen op het zzp-dossier vinden we positief. Op dit moment wordt schijnzelfstandigheid beoordeelt aan de hand van juridische uitspraken, met name het Deliveroo-arrest. In het coalitieakkoord wordt de Zelfstandigenwet omarmd. Het verschil is dat daarin niet meer gekeken wordt naar ‘inbedding’ van de zelfstandige in de organisatie waar hij zijn werk verricht, maar vooraf duidelijkheid wordt geschapen d.m.v. drie toetsen: Zelfstandigentoets, Werkrelatietoets en Sectoraal rechtsvermoeden.
Men wil starten met het invoeren van een rechtsvermoeden van werknemerschap, het sectorale rechtsvermoeden en de toetsingscommissie uit de Zelfstandigenwet. Daarna zou dan zo snel mogelijk de Zelfstandigenwet worden ingevoerd. De behandeling van de Basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen (BAZ) wordt voortgezet. We zijn enorm benieuwd hoe de Belastingdienst zich vanaf nu gaat gedragen bij de controles op schijnzelfstandigheid; gaan ze nu al rekening houden met de nieuwe voornemens, of niet.

De partijen willen dat de transitievergoeding wordt gebruikt waarvoor deze is ingevoerd en dat de compensatie van de transitievergoeding na 104 weken ziekte wordt afgeschaft voor alle werkgevers.

De WW-uitkering wil men verhogen in het begin en inkorten tot één jaar. De coalitie gaat werken aan voorstellen om loondoorbetaling bij ziekte meer werkbaar te maken voor werkgevers, met name in het mkb. Met name bepaalde rapportageverplichtingen willen ze wegnemen.

Belemmeringen tot werken of bijverdienen willen de partijen wegnemen. Er wordt gekeken naar een voltijdbonus, een arbeidskorting per uur en een meerurenvoordeel.

De bijna gratis kinderopvang wil de coalitie doorzetten en Kinderbijslag en Kindgebonden budget samenvoegen in een regeling met een hoger vast en een lager variabel bedrag.

In de plannen voor de arbeidsmarkt zitten goede aanknopingspunten voor het vervolg van onze lobby voor '(meer) werken moet lonen' en de discussie rond schijnzelfstandigheid. Samen met andere branches en VNO-NCW en MKB-Nederland trekken we hier hard aan en we zien nu de eerste positieve resultaten.

Het coalitieakkoord legt een duidelijke verbinding tussen onderwijs en de maatschappelijke en economische uitdagingen waar ondernemers dagelijks mee te maken hebben. Positief is dat de coalitie inzet op meer samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. Juist voor het mkb is structurele publiek-private samenwerking cruciaal: het zorgt voor beter opgeleide vakmensen, stimuleert innovatie en versterkt de aansluiting van onderwijs op de praktijk. Dit is de aanpak die in onze sector voor het GGI-onderwijs al sinds jaar en dag wordt gehanteerd.

Een belangrijke stap is het voornemen om overstappen tussen leerwegen - zoals tussen BOL en BBL -makkelijker maken. Flexibele leerroutes maken het eenvoudiger om leren en werken te combineren. Dat biedt kansen voor cumelabedrijven met een personeelstekort die medewerkers willen opleiden of zij-instromers een plek willen geven.

De blijvende focus in de plannen op basisvaardigheden zoals taal, rekenen en burgerschap vinden we essentieel. Deze vaardigheden vormen de basis voor goed vakmanschap en betrouwbare medewerkers.

Ook is het goed dat men de subsidie praktijkleren wil behouden. Deze is van groot belang voor het mkb en maakt het aantrekkelijk en haalbaar om leerwerkplekken aan te bieden en te blijven investeren in toekomstig personeel.

Ook de nadruk op een leven lang ontwikkelen zien we als een belangrijke randvoorwaarde voor een wendbare arbeidsmarkt. Het helpt ondernemers en medewerkers om mee te bewegen met veranderingen en versterkt zo de economie als geheel. De coalitie wil investeren in Leven Lang Ontwikkelen en er wordt gewerkt aan een individueel stelsel van leerrechten. Ook Cumela gaat dit jaar initiatieven nemen om Leven Lang Leren, meer structureel aan te pakken.

Positief is dat de coalitie gelooft in het vakmanschap en de innovatiekracht van de Nederlandse agrarische sector. Belangrijk is dan ook dat het stikstofslot eraf gaat waarvoor er niet alleen een beroep op landbouw wordt gedaan, maar ook op de industrie en mobiliteit.

De coalitie kiest voor een toekomstbestendige landbouw, een sterke natuur en toekomstgericht voedselsysteem. Niet duidelijk is nog hoe die plannen nu gaan uitpakken op gebieden waarin natuurgebieden liggen en voor ondernemers in die gebieden. Het lijkt er sterk op dat er rondom Natura 2000-gebieden zones komen waarin landbouw aangespoord gaat worden richting extensivering. Dat dit afhankelijk van de ligging van het werkgebied en het soort klanten grote gevolgen kan hebben voor de individuele bedrijfsvoering moge duidelijk zijn. Als extensivering de richting wordt in deze overgangsgebieden dan moet er ook duidelijkheid komen hoe ondernemers hier langjarig een inkomen mee kunnen verdienen, wat ook onderdeel is van een toekomstbestendige landbouw. Wrang is hier wel dat er enorm veel middelen beschikbaar komen om de primaire landbouw te compenseren voor deze extensivering, maar dat partijen in de keten die - door hun lokale binding - geen of weinig alternatieven hebben, deze extensivering maar moeten zien als ondernemersrisico. Cumela zoekt naar mogelijkheden om hier toch een vorm van compensatie te verkrijgen.

De coalitie wil samen met glastuinbouw, akkerbouw en ketenpartijen nationaal bindende convenanten sluiten om het gebruik van schadelijke gewasbeschermingsmiddelen op basis van milieubelastingspunten fors te beperken. Cumela vindt het positief dat zo niet teruggevallen wordt op discussies over kilogrammen. Positief is ook dat gekozen wordt voor convenanten zodat de overheid niet zelf zonder overleg met het bedrijfsleven besluiten neemt.

Opvallend is dat de coalitie een Productschap 2.0 wil oprichten. Dit om de uitvoeringskracht van de agrarische sector zelf te versterken.

De coalitiepartijen zetten ook in op gerichte ondersteuning van AI, drones, sensortechnologie, robotisering via subsidies en kredieten. Zo willen ze deze bewezen innovaties opschalen en uitrollen met het agrarisch bedrijfsleven en kennisclusters. Cumela vindt dat daarbij ook sprake moet zijn van een gelijk speelveld in het subsidiebeleid, dus ook kansen op subsidie voor cumela-ondernemers. 

Cumela ziet dat het coalitieakkoord opnieuw inzet op stikstofreductie in alle sectoren, waaronder ook mobiliteit en bouwlogistiek. De wettelijk verplichte reductiepercentages wil men voor mobiliteit en industrie hoger vaststellen dan voor de landbouw. Positief is dat het Stikstoffonds wordt hersteld, waarin middelen zitten voor gebiedsontwikkeling, landbouwtransitie en het natuurherstel waarin onze sector een grote rol van betekenis kan spelen. Ook willen de partijen middelen beschikbaar stellen voor innovatie en maatregelen in mobiliteit die ook voor onze sector interessant kunnen zijn. Een directe koppeling met het programma Schoon en Emissieloos Bouwen en in het bijzonder bouwmaterieel ontbreekt (nog).

De aanpak van netcongestie wordt terecht als hoogste prioritiet genoemd en verlenging van verduurzamingsregeling SDE++ biedt kansen. Echter, met de door ACM per 1 juli '26 aangekondigde langere wachttijd voor het mkb voor netverzwaring in het achterhoofd, twijfelen we zeer aan de slagingskans. Energie-intensieve industrie wordt gespaard door afschaffing van de Nationale CO2-heffing. Als gevolg van steeds meer uitvraag naar zero-emissie door overheidsopdrachtgevers wordt de Cumelasector ook steeds energie-intensiever. Het zou de coalitie daarom sieren als ook voor onze ondernemers maatwerkafspraken mogelijk zijn in het kader van het ‘Pakket voor Groene Groei’. Cumela wil dat projecten die tot verminderde uitstoot leiden van CO2 en NOx vrijstelling krijgen in de bouw- en realisatiefase. Hier vragen we in Den Haag aandacht voor.

Cumela zet in op beter natuurherstel, zodat de kwaliteit van de natuur snel toeneemt. Hierdoor voldoet Nederland aan de Vogel- en Habitatrichtlijn, waardoor er weer vergunningen kunnen worden verstrekt.

Positief dat het coalitieakkoord de vervangings- en onderhoudsopgave van infrastructuur expliciet als prioriteit benoemt. De erkenning dat veel infrastructuur het einde van de levensduur nadert, is belangrijk voor een veilig en bereikbaar Nederland. Ook is het goed als hiervoor extra middelen worden vrijgemaakt via het Mobiliteitsfonds en prioritaire projecten. Dit biedt kansen voor onze leden die dagelijks werken aan onderhoud en renovatie. 

Cumela blijft benadrukken dat langjarige investeringszekerheid en een haalbare uitvoering cruciaal zijn om deze opgave waar te maken. Daarnaast vinden we dat ook aan de gemeenten meer geoormerkte middelen verstrekt moeten worden om de lokale infrastructuur te kunnen onderhouden en vervangen. Een alternatieve methode is dat de rijksoverheid de gemeenten verplicht om een vast percentage van de gemeentelijke begroting hiervoor te reserveren.

De coalitie erkent dat “veel mensen, ondernemers en uitvoerders de overheid als groot en ingewikkeld ervaren”, en dat is voor Cumela een herkenbaar uitgangspunt. In de dagelijkse praktijk lopen ondernemers vaak vast op complexe vergunningprocedures, stapelende (milieu)regels en verschillende interpretaties door overheden (landelijk, provinciaal en lokaal), terwijl de coalitie zegt dat de overheid “dingen makkelijker moet maken in plaats van moeilijker”. Positief is dat de coalitie de regeldruk voor het mkb verder wil aanpakken en nationale koppen op Europese regels wil schrappen, een punt waarvoor de sector al lange tijd aandacht vraagt. In de precieze tekst staat, ‘overbodige nationale koppen schrappen’, wat mogelijk ruimte voor discussie laat over wat dan overbodig’ is. Echter, in onze ogen zijn álle nationale koppen overbodig.

Het voornemen om minimaal 500 regels te schrappen of te vereenvoudigen, daarna aangevuld met een target per ministerie, laat zien dat de coalitie hier serieus werk van wil maken. Daarbij herkent Cumela de ambitie om te komen tot “regels die aansluiten op de praktijk”, waarbij het doenvermogen van ondernemers centraal staat. Tegelijkertijd zal moeten blijken of departementen ook daadwerkelijk worden gehouden aan deze reductiedoelen. Voor onze sector is het belangrijk dat wordt gekeken naar regels die in de praktijk de meeste lasten en kosten veroorzaken. Positief is ook de aangekondigde Vereenvoudigingswet, waarmee wetten en regels continu verbeterd moeten worden. Cumela ziet hierin kansen om onze mkb- en familiebedrijven zichtbaar te maken en onze praktijkervaring te benutten, zodat vereenvoudiging ook echt voelbaar wordt in het dagelijkse werk van onze sector.